ViewsWatchersBrowse |
Family tree▼ (edit)
(edit)
Facts and Events
http://www.lokalhistoriewiki.no/index.php/Anne_Olsdotter_Hyrve : Anne Olsdotter Hyrve (Hørve, Hørven) (fødd 10. april 1783 i Skjåk, død same stad i 1837), gardkone og haugianar. Mykje tyder på at ho, i lag med mannen Syver og nokre andre av dei haugianske kadrane i Skjåk, øvde sterk innverknadpå bygdekulturen der i fyrste halvparten av 1800-talet. Kva meir er, etterkomarane til Anne og Syver, med sin haugianske ballast, skulle kome til å øve innverknad på politikk, samfunn og kultur langt utanfor Skjåk og Gudbrandsdalen seinare i århundret. Familie og livsløp Anne var fødd og oppvaksen på garden Nedre Hjeltar i Skjåk hovudsokn. Foreldra var Kari Larsdotter Hjeltar (1747-1819) og Ola Pålsen frå Skånsar i Lom. Det var mora sitt andre ekteskap. Ho var fyrst gift med Kristian Larsen Hjeltar, som døydde i 1777.[1] Anne Olsdotter gifta seg den 28. mars 1805 med Syver Sylfestsen Hyrve, odelsgut på garden Hyrve i Nordberg sokn i Skjåk. Hyrve er i dag ein etter måten stor gard etter lokale tilhøve, men var på den tid Anne og Syver gifta seg «et ubetydelig Brug», i følgje det sonen Ole skriv i sine minnenedteikningar.[2] Anne og Syver dreiv fyrst småbruket Øyberget, også i Nordberg, som dei kjøpte i 1806. I 1811 overtok dei farsgarden til Syver, som dei dreiv saman til Syver døydde i 1835. Anne og Syver fekk seks born: 1. Sylfest (1809-1847) (Sylvester Sivertson) 2. Kari (f. 1811), gift med Amund Olsen Bu frå Sel 3. Ole (1814-1884), gift med Anne Olsdotter Bu frå Sel 4. Kari (1816-1822) 5. Guro (fødd 1818 og død same år) 6. Guro (fødd 1819), gift med Iver Olsen Bu (seinare Blekastad) frå Sel Haugiansk aktivist Både Anne og mannen hennar var blant dei fyrste haugianarane i Skjåk. Annes engasjement for rørsla har vi bevart eit direkte vitnemål om i form av eit brev ho skreiv til vener i Christiania i 1817. Brevet viser at Anne var skrivefør, særs artikulert, bibelkunnig og ivrig misjonerande. Anne hadde møtt motstand da ho vart vakt. Omvendinga hennar hadde venteleg skjedd ikkje så lenge før ho gifta seg med Syver. I følgje minnenedteikningane til sonen vart ho utsett for «Bespottelse, Haan og Forfølgelse […] ja det endog af sine egne Forældre og Sødskende». Folket hennar på Nedre Hjeltar var velståande, og dei var visst ikkje særleg glade for at ho insisterte på å gifte seg med ein som kom frå ein mindre gard i «den foragtede Kreds Noraberget», som sonen formulerer det. Men så fekk Anne ekteskapstilbod frå «en av Hauges mer formuende Venner fra Østerdalen». Da syntest foreldra til Anne at det var reint for gale om ho skulle flytte så langt frå heime, og ho fekk da heller ta «Fattiggutten Sjugurd Hyrve fra Nordberget». Anne skal i følgje ein futerapport[3] ha fått ei medgift på heile 1000 riksdalar. Etterslekt - religiøs og politisk kulturarv Som det framgår av lista over borna til Anne og Syver, gifta tre av dei seg med kvar sine av ein syskenflokk frå garden (Nigard) Bu i Sel. Der var folket også haugianarar.[4] Guro og mannen Iver Olsen Bu flytta til garden Blekastad, også i Sel. Dei vart foreldre til folkehøgskolemannen Ivar Blekastad og stortingsmannen Sigurd Blekastad (Venstre). Dette viser ein direkte familiesamanheng over tre-fire generasjonar mellom haugianismen i Gudbrandsdalen og den seinare norskdoms- og folkehøgskulerørsla i distriktet. Ein kan også trekkje inn den patriotiske liberalismen frå 1830-åra i denne samanhengen. Eldste sonen til Anne og Syver Hyrve, Sylvester Sivertson, var sentral i krinsen rundt Wergeland i 1830-åra, og aktivist i den bondepolitiske framstøyten på den tida. Kjelder og litteratur Brev frå Anne Olsdatter Hørve til vener i Christiania 1817 Heggtveit, H.G.: Den norske Kirke i det nittende Aarhundrede. Et Bidrag til dens Historie. (2. band, 2. avd.), Christiania 1912-1920. Hosar, Hans P.: Skjåk bygdebok band 3. Ole Sivertsens minnenedteikningar 30. juni 1884. Handskrive manus. Kopi av to ulike avskrifter i bygdebokarkivet for Skjåk (Norddalsarkivet, avdeling Skjåk). Her er nytta «Levnetsbeskrivelse af Ole Sivertsen samt lidt af Hørveslægtens Stamtavle avskrefne efter den originale copy af Martin P. Ødegaard. February 9de 1890.» Martin, som budde i USA, var dotterson av Ole Siversten, og han var den som i følgje Ole Sivertsen hadde oppmoda han til å skrive ned memoarane sine. Ættebok for Skjåk, band I. Utg. av Skjåk Historielag 1946, fotografisk opptrykk 1982. Referansar ‘ Ættebok for Skjåk bd. I side 117 spalte 1 D1 og side 93 spalte 1 D3. ‘ Ole Sivertsens minnenedteikningar, fleire avskrifter i privat eige, kopi i bygdebokarkivet for Skjåk ‘ Statsarkivet i Hamar: Futen i Gudbrandsdalen, kopibok nr. 7, 14.8.1805 ‘ Heggtveit, H.G. 2. band 2. avdeling:705-706, jf. Nettstaden til Bredebygden lokalhistoriske selskap ... Kjeldearkiv:Haugianarbrev (frå Anne Olsdotter Hyrve 1817) Fra lokalhistoriewiki.no v/Hans P. Hosar [1] "Brevet som Anne Olsdotter Hyrve i Skjåk skreiv i 1817, er attgjeve etter Ingolf Kvamens avskrift som inngår i samlinga Brev frå haugianarar og er mellom anna tilgjengeleg i Seksjon for kildeutgivelse i Riksarkivet. Det er eit mangfaldiggjort manuskript, nærast trykkeklart med bandnummer og sidetal. Brevet er i dette manuskriptet nummerert 116, og attgjeve på side 151-152 i band II. Merknaden «Bang» i manuskriptet viser venteleg til at originalen er henta frå ei samling som A. Chr. Bang skaffa seg i samband med utgjevinga av boka Hans Nielsen Hauge og hans Samtid, (Christiania 1874). (Det trengst nærare undersøkjingar for å fastslå kvar originalbrevet finst nå.) Ein kjeldekritisk gjennomgang av brevet finst her (sjå eksempel III). Brevet Til de fortroelige Venner i Christiania. Ved denne Leilighed kjender jeg Længsel med de andre at skrive nogle Ord om vor Tilstand, da jeg veed det giver Lyst og Liv at høre fra hverandre. Men jeg maa klage over mig selv at jeg har været saa lunken og ligegyldig at formere Faderens Gods. Men Herren være lovet, som sender troe Arbeidere i den store Høst. L.K. har nyelig været her. Han har været et særdeles Redskab for mig og andre, saa at det kommer mig ofte for: ”Enhver som for dig skal sig fryde” etc. Men til dette kjender jeg en altfor stor Mangel. Men naar jeg undersøger hvadsom hindrer mest, saa finder jeg mange døde Billeder som sætter Skygge for det klare Lys. Gud give mig Naade til ei allene at bekjende, men søge Gud om Kraft at overvinde! Det rører mig ofte til Taarer naar jeg betænker den storeVigtighed for os som bekjender os til det samme, saa at vor Vandring skal ikke give Leilighed til Gudsbespottelse. Men derimod kunde ved Guds Kraft mange rykkes af Ilden, naar vi annammede den synlige Aand i vore Hjerter. Jeg har nylig været i Bryllup. Bruden har nogen Begjærlighed, og <jeg> syntes det gik ret til, efterdi verken Bruden eller Brudgommen dandsede. Ei heller blev der dandset i det rette Brudehuus. Men en Gang vi vare i et andet Værelse, kom Spillemanden. Men jeg sad ved Brudens Side og paamindte hende med disse Ord: ”Op, op, min Sjel, nu er det Tid at du dig du paa Vagten giver!” etc. Og de begyndte at dandse. Nogle af de Vellystige fik da ikke andre med sigend de ældste Koner; thi de yngste og Pigerne holdt sig næsten alle til os. Saa deres Glæde blev langt fra ikke opfyldt. Men jeg kjender <at> min Pligt er at vi skulde love Herren, og alt det <som er> i mig, ære hans hellige Navn, fordi han ikke allene giver os Svage Magt til at blive bevaret i Fristelsens Stund, men og <at> styrke de mindre Bekræftede, da jeg kan sige at de i min Nærværelse ikke begjærede Bruden eller andre til Dands. Men nogle tog hende særskildt og prøvede hende; men det var forgjæves. Hilset er de, alle fortrolige Venner, fra mig, der attraaer <at være> eders ringe Meddeelagtige. Anne Olsdatter Hørve" |